Bij Griekenland denk je waarschijnlijk eerder aan eilanden, stranden en bergen dan aan vulkanen. Toch heeft vulkanisme een belangrijke rol gespeeld bij het ontstaan van verschillende Griekse landschappen. Santorini is het bekendste voorbeeld, maar ook op Nisyros, Milos, Methana en zelfs Lesbos zijn de sporen van vulkanische activiteit duidelijk zichtbaar.

Verwacht daarbij niet overal een hoge vulkaankegel zoals de Etna op Sicilië. In Griekenland zie je enorme caldera’s, kraters, lavavelden, warmwaterbronnen en rotsen in bijzondere kleuren. Sommige vulkanische gebieden zijn nog actief, terwijl andere al miljoenen jaren geleden zijn uitgedoofd.

Wij hebben verschillende van deze vulkanische landschappen zelf gezien. Soms heel bewust, zoals de krater van Nisyros, maar soms ook bijna terloops tijdens een reis door Griekenland.

Waarom zijn er vulkanen in Griekenland?

De bekendste vulkanische gebieden liggen langs de Zuid-Egeïsche vulkanische boog, die vanaf de Saronische Golf via de Cycladen richting Kos en Nisyros loopt.

De oorzaak ligt diep onder de grond. De Afrikaanse aardplaat schuift onder het Egeïsche gebied wat ook voor aardbevingen zorgt. Daarbij kan gesteente op grote diepte smelten en magma ontstaan dat naar boven beweegt.

Langs deze vulkanische boog liggen onder andere Methana, Milos, Santorini en Nisyros. Ook de onderzeese vulkaan Kolumbo bij Santorini maakt deel uit van dit systeem.

Zijn de vulkanen in Griekenland nog actief?

Niet alle vulkanen in Griekenland zijn uitgedoofd. Santorini en Nisyros worden nog steeds tot de actieve vulkanische gebieden gerekend. Dat betekent niet dat je tijdens je vakantie rekening moet houden met regelmatig uitstromende lava zoals bij de Etna.

De laatste vulkanische uitbarsting op Santorini vond plaats in 1950. Op Nisyros vonden de laatste erupties in de 19e eeuw plaats. De vulkanische activiteit wordt gemonitord en de gebieden zijn onder normale omstandigheden gewoon toegankelijk voor bezoekers.

Een actieve vulkaan hoeft niet voortdurend uit te barsten. Warmwaterbronnen, gasuitstoot, aardbevingen en bewegingen van de bodem kunnen eveneens laten zien dat er diep onder de grond nog vulkanische activiteit is.

Santorini – een vulkaan die een eiland vormde

Santorini is het bekendste vulkanische landschap van Griekenland, maar ziet er niet uit zoals veel mensen zich een vulkaan voorstellen. De hoge kliffen vormen de rand van een enorme met zeewater gevulde caldera.

Een zeer grote uitbarsting rond 1600 voor Christus veranderde het eiland ingrijpend. Latere uitbarstingen vormden midden in de caldera de vulkanische eilanden Palea Kameni en Nea Kameni.

Wij hebben Santorini zelf meerdere keren bezocht en vooral vanaf het water zie je goed hoe indrukwekkend de caldera is. De donkere en roodbruine rotswanden rijzen honderden meters uit zee omhoog. Nea Kameni kun je tijdens een bootexcursie bezoeken en te voet het vulkanische landschap ontdekken.

Enkele kilometers verder ligt bovendien Kolumbo, een actieve onderzeese vulkaan die in 1650 voor het laatst uitbarstte.

Nisyros – wandelen in een vulkaankrater

Nisyros is misschien wel de beste plek in Griekenland om daadwerkelijk te ervaren hoe het is om in een vulkaan te staan. In de grote caldera liggen verschillende hydrothermale kraters.

De bekendste is Stefanos. Je kunt hier afdalen naar de bodem, waar het lichte gesteente, damp uit de grond en de geur van zwavel duidelijk maken dat er nog geothermische activiteit is.

Wij bezochten Nisyros vanuit Kos. Het eiland is daardoor ook interessant als dagexcursie tijdens een vakantie op Kos. Vanaf de hoger gelegen delen van Nisyros kun je bovendien goed zien hoe groot de caldera eigenlijk is.

Milos – vulkanisme in alle kleuren

Op Milos herken je het vulkanisme niet aan één grote krater, maar aan het landschap verspreid over het eiland. Vulkanische activiteit heeft er bijzondere gesteenten, minerale afzettingen, warmwaterbronnen en opvallende kleuren achtergelaten.

Sarakiniko is een bekend voorbeeld. De bijna witte rotsen bestaan uit vulkanisch materiaal dat later door wind en zee zijn karakteristieke vormen heeft gekregen. Op andere plaatsen kom je juist rode, gele en donkere gesteenten tegen.

Milos laat daarmee mooi zien dat een vulkanisch landschap er heel anders uit kan zien dan de donkere kraters van Nisyros of Santorini.

Methana – vulkanen vlak bij Athene

Veel minder bekend is Methana, een vulkanisch schiereiland aan de oostkant van de Peloponnesos. Hier bevinden zich tientallen oude vulkanische centra en lavakoepels.

Bij Kameni Chora zijn oude lavastromen nog duidelijk in het landschap herkenbaar en kun je door het vulkanische gebied wandelen. Ook de thermale bronnen op Methana herinneren aan de vulkanische ondergrond.

Wij kwamen zelf met de boot vanuit Piraeus op Methana, op weg naar Poros. Tijdens een korte stop krijg je al een eerste indruk van dit opvallende landschap en de thermische bronnen. Met meer tijd kun je het vulkanische binnenland te voet ontdekken.

Lesbos – miljoenen jaren oud vulkanisme

Dat ook Lesbos een belangrijk vulkanisch verleden heeft, is minder bekend. De vulkanische activiteit vond hier miljoenen jaren geleden plaats. In het noorden van het eiland lag rond de Lepetymnos een groot vulkanisch gebied waarvan de hoogste toppen tegenwoordig tot bijna 1.000 meter reiken.

Wij kennen Lesbos goed en het bijzondere is dat je het vulkanische verleden er op heel verschillende manieren terugziet. Oude vulkanische bodems spelen lokaal bijvoorbeeld een rol bij de omstandigheden waarin wijnranken groeien.

Nog veel zichtbaarder is het Versteende Woud bij Sigri. Ongeveer 18 miljoen jaar geleden werd vegetatie door vulkanisch materiaal bedekt, waarna bomen en andere plantendelen onder bijzondere omstandigheden versteenden. Ook op Evia kwamen we een soortgelijk fenomeen tegen.

Zelfs de opvallende rots waarop de kerk Panagia Glykofiloussa in Petra staat, heeft een vulkanische oorsprong. Het is een zogenaamde volcanic neck: hard gesteente uit een voormalige toevoergang van magma.

Hoe herken je een vulkanisch landschap?

Een vulkaan hoeft helemaal geen hoge berg met een krater op de top te zijn. In Griekenland kom je vulkanisme in allerlei vormen tegen: van de enorme caldera van Santorini en de kraters van Nisyros tot de witte rotsen van Milos en het miljoenen jaren oude landschap van Lesbos.

Jonge lavavelden zijn vaak kaal en donker, terwijl oudere vulkanische bodems juist begroeid en soms vruchtbaar kunnen zijn. Op Santorini zie je bijvoorbeeld hoe wijnbouw zich heeft aangepast aan de droge vulkanische bodem, harde wind en het gebrek aan regen.

Dat maakt de vulkanische landschappen van Griekenland zo verschillend. Soms sta je letterlijk in een krater. Op andere plekken moet je eerst het verhaal achter het landschap kennen om te beseffen dat een vulkaan het miljoenen jaren geleden heeft gevormd.