Kafenion Kentron op het dorpsplein van Sikaminea op Lesbos

In bijna ieder Grieks dorp staat het nog: het kafenion. Een eenvoudig koffiehuis op het dorpsplein waar mannen samenkomen voor een kop Griekse koffie, een gesprek en een potje tavli. Onder de schaduw van een plataan staan een paar tafeltjes en de herkenbare houten stoeltjes waarop dorpsbewoners al generaties lang plaatsnemen.

Waar een kopje Griekse koffie op tafel staat, ontstaat vanzelf een gesprek.

Voor bezoekers van Griekenland is het kafenion een vertrouwd beeld. Stoelen half op de stoep, half op de plateia, mannen die naar de passanten kijken en gesprekken die soms uren kunnen duren. Het is geen plek waar je even snel een koffie drinkt en weer vertrekt; een kopje koffie kan hier gemakkelijk een dagdeel duren.

Wat is een kafenion?

Het woord kafenion komt van het Griekse woord kafes, koffie. Letterlijk betekent het dus koffiehuis. Toch is het kafenion veel meer dan een plek waar koffie wordt geschonken. Het is een vaste ontmoetingsplek in het dorp, waar dorpsbewoners dagelijks samenkomen om bij te praten en het nieuws van de dag te bespreken.

De koffie zelf is vaak slechts de aanleiding. Het echte doel is het samenzijn: een gesprek, een spelletje of het dorpsleven volgen vanaf het plein. In veel dorpen maakt het kafenion dan ook deel uit van het dagelijkse ritme. ’s Ochtends vroeg ga je naar de bakker voor vers brood en daarna loop je vaak even langs het kafenion voor een kop koffie.

De koffie die hier wordt geschonken is bovendien anders dan de koffie die wij thuis gewend zijn. Griekse koffie wordt langzaam gekookt in een klein koperen potje, de briki, en geserveerd in een klein kopje. De koffie wordt niet gefilterd, waardoor de fijne koffiedrap op de bodem achterblijft. Het hoort erbij dat je het laatste slokje niet helemaal opdrinkt.

Het interieur

Binnen is het meestal eenvoudig. Een kleine bar, een paar tafeltjes en de bekende houten stoeltjes. Aan de muren hangen oude foto’s van dorpsfeesten, vergeelde krantenknipsels of een foto van de grootvader die het kafenion ooit begon.

Veel speelt zich echter buiten af. De stoelen staan op het plein zodat men onder de plataan kan zitten en het dorpsleven rustig voorbij ziet trekken.

De eigenaar van het kafenion

De eigenaar van een kafenion is zelden zomaar een uitbater. In veel dorpen vervult hij een belangrijke rol in het sociale leven. Hij kent zijn gasten, hun gewoontes en vaak ook hun verhalen.

Vaak wordt het kafenion al generaties lang door dezelfde familie gerund. De grootvader begon het café, de zoon nam het over en tegenwoordig staat misschien de kleinzoon achter de bar.

Tavli en komboloi

Kafenion O Tzanos in Zagora op Pilion

Een kafenion zonder tavli is bijna ondenkbaar. Het bordspel, de Griekse variant van backgammon, wordt overal gespeeld. Het tikken van de stenen op het bord en het rollen van de dobbelstenen vormen een herkenbaar geluid op het dorpsplein.

Veel mannen spelen ondertussen bijna gedachteloos met een komboloi, een kralenketting die door de vingers glijdt terwijl het gesprek doorgaat en de tijd langzaam verstrijkt.

Dorpspleinen van Pilion

Op veel dorpspleinen staat al generaties lang een kafenion. In het dorp Lafkos in het zuiden van Pilion staat bijvoorbeeld het Kafeneio Emmanouil, dat volgens de bewoners al sinds 1785 bestaat en vaak wordt genoemd als het oudste kafenion van Griekenland.

Ook in Zagora, iets verder naar het noorden op Pilion, vind je zo’n historisch kafenion. In het bekende Kafenion O Tzanos komen dorpsbewoners nog altijd samen voor koffie en gesprekken. Over deze karakteristieke plekken schreven wij eerder in ons artikel over de mooiste dorpspleinen van Pilion.

Foto’s maken

Wie een foto wil maken van het kafenion of de mannen die er zitten, doet er goed aan eerst even te vragen. Meestal vinden ze het juist leuk als je een foto maakt. Laat daarna wel even het resultaat zien op je camera of telefoon. De mannen bekijken het beeld aandachtig en zijn vaak zichtbaar trots, en een beetje ijdel, zelfs op hoge leeftijd.

Koffie verbindt

Kafenion O Bournaos op het eiland Paxos

In een kafenion draait het uiteindelijk niet alleen om koffie, maar om de mensen die er samenkomen. De koffie vormt als het ware de aanleiding. Met een klein kopje Griekse koffie op tafel ontstaan gesprekken die soms uren duren.

Aan de tafeltjes zitten vaak oudere mannen met een houten wandelstok naast zich of rustend tegen de stoel. Met de stok wordt soms nadrukkelijk gewezen wanneer een verhaal extra kracht moet krijgen. Ondertussen glijdt een komboloi door de vingers en klinkt het vertrouwde tikken van tavli-stenen op het bord.

Tijdens onze reizen door Griekenland bezochten we veel van deze kafenions. In het bergdorp Sikaminea op Lesbos, niet te verwarren met het kustplaatsje Skala Sikaminea, zagen we hoe dorpsbewoners samenkwamen op het kleine plein. Ook in Karystos op Evia, op Paxos en in Acharavi op Corfu troffen we kafenions waar mannen rustig bij elkaar zaten, pratend, kijkend naar het dorpsleven en elkaar gezelschap houdend.

Zelfs buiten Griekenland leeft deze traditie voort. In Amsterdam bestaat bijvoorbeeld ook een kafenion waar niet alleen Grieken samenkomen voor koffie, gesprekken en een spelletje tavli: een klein stukje Griekse cultuur midden in onze hoofdstad.