In een traditioneel kafénion, ergens op een dorpsplein in Griekenland, ligt het houten bord al klaar. Twee oudere mannen buigen zich eroverheen. De dobbelstenen verdwijnen even in de hand en rollen met een droge tik over het hout. Een korte uitroep, een lach, een schouderophalen. Tavli.

Tavli is strategie, geluk en Griekse trots in één bordspel

Het is een geluid dat we in de loop der jaren overal zijn gaan herkennen. In bergdorpen in Pilion, waar de platanen schaduw geven op het plein. Op de kleinere Cycladen-eilanden, waar de middag langzaam voorbijglijdt en niemand haast lijkt te hebben. In stadswijken waar het kafénion nog steeds het hart van de buurt vormt. Tavli is daar geen decor voor toeristen, maar een vanzelfsprekend onderdeel van de dag in Griekenland.

Wat is Tavli eigenlijk?

Tavli is een bordspel voor twee spelers en de Griekse variant van wat wij kennen als backgammon. Elke speler heeft vijftien stenen en met twee dobbelstenen probeer je ze zo snel mogelijk rond het bord te bewegen en uiteindelijk “thuis” te brengen.

Maar wie een tijdje toekijkt, ziet dat het om meer gaat dan alleen winnen. Blikken worden uitgewisseld, zetten zorgvuldig overwogen. Er wordt geplaagd, soms met gespeelde verontwaardiging gereageerd. Tavli is strategie, timing en karakter. Het spel wordt gespeeld met het hoofd, maar minstens zo vaak met gevoel.

Een spel met een lange geschiedenis

Het woord Tavli komt van het Latijnse tabula, wat simpelweg “bord” betekent. Via het Byzantijnse Grieks kreeg het zijn huidige naam. Het spel zelf is duizenden jaren oud. Al in de Romeinse tijd werd een vergelijkbare variant gespeeld en via handelsroutes verspreidde het zich verder rond de Middellandse Zee.

In Griekenland vond het zijn vaste plek in het kafénion. Geen museumstuk, geen folkloristisch plaatje, maar levende cultuur. Het bord ligt er vaak gewoon, klaar voor gebruik.

Tavli op het vasteland en de eilanden

In een bergdorp in Pilion zagen we eens twee oudere mannen die al speelden toen wij ’s ochtends koffie gingen halen. Het bord lag tussen hen in op een houten tafel. De dobbelstenen rolden uit hun handen over het hout. Toen we uren later terugkwamen van een wandeling door olijfgaarden en kastanjebossen, zaten ze er nog steeds. Het spel was inmiddels overgegaan in een gesprek, en het gesprek weer in een nieuwe ronde Tavli.

Op de kleinere Cycladen-eilanden is het beeld niet anders. In een havenkafénion waar vissers binnenlopen voor een koffie en een praatje, schuiven mannen hun stoelen dichter naar elkaar toe. Het bord wordt opengeklapt, de stenen neergelegd, de dobbelstenen rollen. Er wordt gelachen, soms fel gereageerd, maar altijd met een knipoog. Hier speelt men niet voor de show, maar voor elkaar.

Juist op minder toeristische plekken voelt Tavli het meest oprecht. Het is geen attractie, maar een ritueel dat bij het dagelijkse leven hoort.

De verschillende soorten Tavli

Wat veel reizigers niet weten, is dat Tavli meestal in drie varianten wordt gespeeld. Portes lijkt het meest op klassiek backgammon en draait om het bouwen van blokkades om je tegenstander tegen te houden. Plakoto geeft je de mogelijkheid een steen van je tegenstander vast te zetten door er bovenop te landen, waardoor geduld en timing belangrijk worden. Fevga is de snelste variant, waarbij slaan niet mag en het draait om wie als eerste rond het bord is.

Vaak spreken spelers af dat ze meerdere rondes spelen waarin deze varianten elkaar afwisselen. Zo blijft het spel levendig en onvoorspelbaar.

Meer dan een Grieks bordspel

Wat ons telkens weer raakt, is dat Tavli in het kafénion niet alleen om het bord draait. Het is een manier om samen tijd door te brengen. Er wordt koffie gedronken, nieuws besproken, herinneringen worden opgehaald. In sommige handen draaien ondertussen de kralen van een komboloi rustig rond. Soms wordt er om een klein bedrag gespeeld, maar vaker gaat het om de eer.

Het bord ligt er niet toevallig. Tavli hoort bij het kafénion, zoals koffie bij de ochtend. Het geeft ritme aan de dag, zonder dat iemand zich laat opjagen.

Tavli beleven als reiziger

Als wij door Griekenland reizen, horen we het geluid van de dobbelstenen vaak voordat we het spel zien. We blijven even staan, kijken toe, wisselen een glimlach. Soms raken we in gesprek en wordt uitgelegd hoe een bepaalde zet bedoeld was. Heel af en toe mogen we zelf aanschuiven.

Misschien verliezen we. Dat hoort erbij. Tavli gaat niet alleen over winnen, maar over meedoen en aanwezig zijn. In kafeneia onder eeuwenoude platanen, in bergdorpen, eilandhavens en in stadswijken blijft het spel gespeeld worden. Het tikken van de stenen op het houten bord is geen achtergrondgeluid, maar een vast onderdeel van het Griekse leven.